اگر برای اقامت اسپانیا برنامه‌ریزی می‌کنید و می‌خواهید بدانید ایرانیان در کدام شهرهای این کشور زندگی می‌کنند، بررسی آمار جمعیتی می‌تواند تصویر دقیق‌تری از محل سکونت جامعه ایرانیان به شما بدهد. بر اساس پژوهش‌های منتشرشده درباره ایرانیان مهاجر و داده‌های مؤسسه ملی آمار اسپانیا (INE)، شهرهای ایرانی نشین اسپانیا بیشتر در میان مراکز بزرگ شهری این کشور قرار دارند. مادرید، بارسلونا و مالاگا سه مرکز مهم سکونت ایرانیان هستند و آلیکانته نیز در آمارهای مربوط به این جمعیت دیده می‌شود. در کنار این شهرها، ایرانیان در مناطق و استان‌های دیگری از اسپانیا، از جمله بخش‌هایی از شمال و شرق کشور، سکونت دارند. البته باید توجه داشت که وجود جمعیت ایرانی در یک شهر الزاماً به معنای وجود محله‌ای کاملاً ایرانی‌نشین نیست؛ در بسیاری از موارد، ایرانیان در محله‌های مختلف شهر زندگی می‌کنند و از طریق انجمن‌های فرهنگی، روابط خانوادگی و شبکه‌های اجتماعی با یکدیگر در ارتباط‌اند.
ایرانیان در کدام شهرهای اسپانیا بیشتر سکونت دارند؟
برای شناخت پراکندگی ایرانیان در اسپانیا، باید میان سه مفهوم تفاوت قائل شد: افراد متولد ایران، شهروندان دارای تابعیت ایرانی و افراد ایرانی‌تبار. این گروه‌ها کاملاً یکسان نیستند. برای مثال، فردی که در ایران متولد شده اما تابعیت اسپانیا را دریافت کرده است، ممکن است در آمار افراد متولد ایران ثبت شود، اما در آمار شهروندان خارجی دارای تابعیت ایران قرار نگیرد.
پژوهش Sheida Besozzi که در سال ۲۰۲۶ در نشریه علمی Iranian Studies منتشر شده، با استفاده از داده‌های مؤسسه ملی آمار اسپانیا، جمعیت افراد متولد ایران را در سال ۲۰۲۴ بررسی کرده است. مطابق این پژوهش، تعداد افراد متولد ایران در کل اسپانیا در آن سال ۱۳٬۸۶۳ نفر بوده است. مادرید با ۴۳۳۳ نفر، بارسلونا با ۲۸۷۲ نفر و مالاگا با ۲۷۰۵ نفر، سه مرکز اصلی سکونت این جمعیت بوده‌اند.
این اعداد به سال ۲۰۲۴ مربوط‌اند و نباید آن‌ها را آمار قطعی سال جاری دانست. همچنین این داده‌ها به افراد متولد ایران اشاره دارند، نه لزوماً تمام افرادی که ریشه خانوادگی ایرانی دارند.
| شهر | جمعیت ثبت‌شده در منبع | سال و تعریف آماری |
| مادرید | ۴۳۳۳ نفر | افراد متولد ایران، ۲۰۲۴ |
| بارسلونا | ۲۸۷۲ نفر | افراد متولد ایران، ۲۰۲۴ |
| مالاگا | ۲۷۰۵ نفر | افراد متولد ایران، ۲۰۲۴ |
| آلیکانته | ۴۰۱ نفر | ایرانیان ثبت‌شده در منبع پژوهشی مبتنی بر داده‌های ۲۰۲۳ |
توجه: ارقام این جدول از منابع و دوره‌های آماری متفاوت گرفته شده‌اند؛ بنابراین نباید آن‌ها را بدون درنظرگرفتن تفاوت تعریف‌ها، مستقیماً با یکدیگر مقایسه کرد.
۱. مادرید؛ بزرگ‌ترین مرکز سکونت ایرانیان در اسپانیا
مادرید، پایتخت اسپانیا، در صدر فهرست شهرهایی قرار دارد که بیشترین تعداد افراد متولد ایران در آن‌ها ثبت شده است. مطابق پژوهش منتشرشده در سال ۲۰۲۶، جمعیت افراد متولد ایران در مادرید در سال ۲۰۲۴ به ۴۳۳۳ نفر رسیده بود؛ رقمی که این شهر را به مهم‌ترین مرکز سکونت ایرانیان در میان شهرهای بررسی‌شده تبدیل می‌کند.
ایرانیان در کدام بخش‌های مادرید زندگی می‌کنند؟
وجود جامعه ایرانی در مادرید به این معنا نیست که تمام ایرانیان در یک محله مشخص ساکن هستند. مانند بسیاری از گروه‌های مهاجر، ایرانیان نیز با توجه به محل کار، دانشگاه، توان مالی، شرایط خانوادگی و دسترسی به خدمات، در نقاط مختلف شهر پراکنده‌اند. برای همین، معرفی یک منطقه به‌عنوان «محله ایرانیان مادرید» بدون داده معتبر درباره ترکیب جمعیتی آن، دقیق نیست.
برای شناخت شبکه اجتماعی ایرانیان در این شهر، علاوه بر آمار جمعیتی، می‌توان فعالیت انجمن‌های فرهنگی و برنامه‌های مرتبط با زبان و هنر ایران را بررسی کرد. مرکز فرهنگی پرسپولیس (Centro Persépolis) نمونه‌ای از مراکز مرتبط با معرفی فرهنگ ایرانی در مادرید است. این مجموعه برنامه‌هایی با محوریت هنر، موسیقی و زبان فارسی برگزار کرده و میان فرهنگ ایرانی و جامعه اسپانیایی ارتباط ایجاد می‌کند.
حضور ایرانیان چه تأثیری بر فضای فرهنگی مادرید دارد؟
فعالیت مراکز فرهنگی، برنامه‌های هنری، آشنایی با ادبیات فارسی و برگزاری مناسبت‌هایی مانند نوروز می‌تواند به معرفی فرهنگ ایران در مادرید کمک کند. این فعالیت‌ها فضایی برای ارتباط میان ایرانیان نسل اول و دوم و همچنین آشنایی شهروندان اسپانیایی با فرهنگ ایرانی فراهم می‌کنند.
بااین‌حال، بهتر است میان تأثیر فرهنگی و تأثیر اقتصادی تفاوت قائل شویم. وجود یک جامعه مهاجر می‌تواند به تنوع فرهنگی شهر کمک کند، اما برای ادعای تأثیر مستقیم آن بر توسعه اقتصادی مادرید، به داده‌های مشخص درباره اشتغال، کسب‌وکارها و مشارکت اقتصادی نیاز است.
در مجموع، اگر سؤال اصلی این باشد که ایرانیان در کدام شهر اسپانیا بیشترین حضور را دارند، مادرید بر اساس داده‌های یادشده مهم‌ترین پاسخ است.
۲. بارسلونا؛ دومین مرکز مهم زندگی ایرانیان
بارسلونا، مرکز منطقه کاتالونیا، یکی دیگر از شهرهای اصلی سکونت ایرانیان در اسپانیاست. بر اساس پژوهش سال ۲۰۲۶، در سال ۲۰۲۴ تعداد ۲۸۷۲ فرد متولد ایران در این شهر ثبت شده بود. این رقم بارسلونا را پس از مادرید در جایگاه دوم مراکز اصلی سکونت این جمعیت قرار می‌دهد.
آمار رسمی بارسلونا درباره جمعیت ایرانیان
برای بررسی دقیق‌تر جمعیت ایرانیان در بارسلونا، می‌توان از داده‌های اداره آمار شهرداری و مؤسسه آمار کاتالونیا (Idescat) استفاده کرد. این نهادها اطلاعات جمعیت را بر اساس محل تولد، تابعیت و سال ثبت منتشر می‌کنند. بر اساس آمار Idescat، در ابتدای سال ۲۰۲۵ تعداد ۱۸۷۷ شهروند خارجی با مبدأ ایران در شهر بارسلونا ثبت شده بودند. این عدد با رقم ۲۸۷۲ نفر در پژوهش یادشده متفاوت است، زیرا تعریف آماری و گروه جمعیتی مورد بررسی یکسان نیست.
این تفاوت نشان می‌دهد که هنگام انتشار آمار جمعیتی باید دقیقاً مشخص شود عدد مورد استفاده به کدام گروه اشاره دارد. اگر هدف مقاله معرفی محل سکونت ایرانیان باشد، بهتر است اعداد مربوط به افراد متولد ایران و شهروندان ایرانی به‌صورت جداگانه توضیح داده شوند.
پراکندگی ایرانیان در بارسلونا
مانند مادرید، در بارسلونا نیز نمی‌توان صرفاً بر اساس حضور ایرانیان نتیجه گرفت که محله‌ای مشخص، اکثریت ایرانی دارد. اطلاعات رسمی جمعیتی امکان بررسی پراکندگی گروه‌های مختلف را فراهم می‌کند، اما برای نام‌بردن از یک محله به‌عنوان منطقه اصلی سکونت ایرانیان باید آمار جزئی و قابل استناد در سطح محله وجود داشته باشد.
جامعه ایرانیان در بارسلونا را می‌توان از طریق انجمن‌های فرهنگی، رویدادهای هنری و شبکه‌های اجتماعی نیز شناخت. این فعالیت‌ها به حفظ زبان فارسی و ارتباط میان ایرانیان کمک می‌کنند و زمینه آشنایی جامعه میزبان با فرهنگ ایران را فراهم می‌آورند.
بنابراین، بارسلونا از شهرهای ایرانی نشین اسپانیا است که حضور جمعیت ایرانی آن با داده‌های رسمی و پژوهشی قابل پیگیری است؛ هرچند برای شناخت دقیق محله‌های محل سکونت، بررسی آمار در سطح خرد شهری ضرورت دارد.
۳. مالاگا؛ یکی از بزرگ‌ترین مراکز زندگی ایرانیان در جنوب اسپانیا
مالاگا در منطقه اندلس و در ساحل مدیترانه قرار دارد. این شهر در سال‌های اخیر در گزارش‌های مربوط به جامعه ایرانیان اسپانیا نیز مورد توجه بوده است. مطابق پژوهش منتشرشده در Iranian Studies، تعداد افراد متولد ایران در مالاگا در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۷۰۵ نفر بوده است؛ رقمی که این شهر را در کنار مادرید و بارسلونا در میان مراکز اصلی سکونت ایرانیان قرار می‌دهد.
ایرانیان در شهر مالاگا یا استان مالاگا؟
در بررسی جمعیت ایرانیان باید میان شهر مالاگا و استان مالاگا تفاوت گذاشت. استان مالاگا علاوه بر شهر مرکزی، چندین شهر و منطقه دیگر را نیز دربر می‌گیرد. بنابراین، آماری که برای کل استان منتشر می‌شود، الزاماً به معنای سکونت تمام افراد در محدوده شهری مالاگا نیست.
گزارش روزنامه محلی SUR in English در مارس ۲۰۲۶ به حضور جامعه ایرانیان در استان مالاگا پرداخته و از نقش این جامعه در زندگی اجتماعی منطقه گزارش داده است. چنین گزارش‌هایی برای شناخت تجربه‌های شخصی مهاجران و مسائل اجتماعی آن‌ها مفیدند، اما برای مقایسه دقیق جمعیت شهرها بهتر است به تعریف آماری و منبع رسمی نیز توجه شود.
فرهنگ ایرانی در مالاگا
زندگی جامعه ایرانی در مالاگا را می‌توان از منظر روابط خانوادگی، گردهمایی‌های اجتماعی، غذا، زبان و مناسبت‌های فرهنگی بررسی کرد. نوروز، شب یلدا، موسیقی و خوراک ایرانی از جمله عناصر فرهنگی‌اند که ممکن است در جمع‌های خانوادگی یا رویدادهای اجتماعی بازتاب پیدا کنند.
پژوهش‌های مربوط به ایرانیان اسپانیا نشان می‌دهند که غذا، مهمان‌نوازی و زبان می‌توانند در شکل‌گیری احساس تعلق به جامعه جدید نقش داشته باشند. بااین‌حال، میزان برگزاری برنامه‌های فرهنگی و فعالیت انجمن‌ها در هر شهر باید بر اساس شواهد مشخص و اطلاعات روز بررسی شود؛ نمی‌توان فرض کرد که همه شهرهای دارای جمعیت ایرانی از نظر امکانات فرهنگی شرایط یکسانی دارند.
در نتیجه، مالاگا یکی از مراکز مهم سکونت ایرانیان در اسپانیاست؛ اما هنگام استفاده از آمار باید روشن کرد که داده مربوط به شهر است یا کل استان.
۴. آلیکانته؛ شهری دیگر با جمعیت ایرانی ثبت‌شده
آلیکانته در شرق اسپانیا و در ساحل مدیترانه قرار دارد. این شهر در برخی منابع پژوهشی درباره پراکندگی ایرانیان نیز ذکر شده است. بر اساس پژوهشی دانشگاهی که به داده‌های سال ۲۰۲۳ استناد می‌کند، حدود ۴۰۱ ایرانی در آلیکانته ثبت شده بودند. این عدد مربوط به همان دوره و تعریف آماری منبع است و نباید بدون بررسی آمار جدیدتر به‌عنوان جمعیت فعلی معرفی شود.
حضور ایرانیان در آلیکانته چه معنایی دارد؟
ثبت جمعیت ایرانی در آلیکانته نشان می‌دهد که جامعه ایرانیان اسپانیا محدود به سه شهر بزرگ مادرید، بارسلونا و مالاگا نیست. بااین‌حال، تفاوت تعداد افراد ثبت‌شده به‌تنهایی اطلاعاتی درباره شکل زندگی اجتماعی، پراکندگی در محله‌ها یا میزان ارتباط میان ایرانیان ارائه نمی‌دهد.
برای شناخت بهتر جامعه ایرانیان در آلیکانته، می‌توان داده‌های جمعیتی شهرداری و استان را بررسی کرد و سپس به سراغ انجمن‌های فرهنگی، گروه‌های اجتماعی و فعالیت‌های فارسی‌زبانان رفت. این روش کمک می‌کند میان «وجود ایرانیان در شهر» و «وجود یک اجتماع سازمان‌یافته یا محله ایرانی‌نشین» تمایز قائل شویم.
همچنین اگر در مقاله از فروشگاه‌ها، رستوران‌ها یا خدمات ایرانی نام برده می‌شود، بهتر است نام و فعالیت آن‌ها با اطلاعات روز تأیید شود؛ زیرا کسب‌وکارها ممکن است تغییر مکان دهند یا تعطیل شوند.
آلیکانته را می‌توان یکی از شهرهای دارای جمعیت ایرانی ثبت‌شده دانست، اما برای قرار دادن آن در رتبه‌بندی فعلی شهرهای اسپانیا به آمار به‌روز و هم‌تعریف با سایر شهرها نیاز است.
آیا ایرانیان در شهرهای دیگری از اسپانیا هم زندگی می‌کنند؟
بله. جامعه ایرانیان اسپانیا به چند شهر اصلی محدود نیست. یک پژوهش دانشگاهی مبتنی بر داده‌های سال ۲۰۲۳ گزارش کرده است که ایرانیان در حدود ۵۰ استان اسپانیا سکونت داشته‌اند؛ هرچند بخش عمده جمعیت ثبت‌شده در مادرید، بارسلونا، مالاگا و آلیکانته متمرکز بوده است.
این پراکندگی به این معناست که ممکن است در شهرهای دیگری مانند والنسیا، سویا، وایادولید، پامپلونا و دیگر مراکز شهری نیز افراد ایرانی زندگی کنند. بااین‌حال، حضور ایرانیان در این شهرها نباید به‌طور خودکار به معنای وجود جمعیتی بزرگ یا محله‌ای ایرانی‌نشین تلقی شود. برای معرفی هر شهر به‌عنوان یکی از مراکز اصلی سکونت ایرانیان، باید آمار معتبر و قابل مقایسه در دسترس باشد.
در واقع، مفهوم «شهر ایرانی‌نشین» در این موضوع بهتر است به شهری گفته شود که جمعیت قابل شناسایی از ایرانیان در آن زندگی می‌کنند؛ نه لزوماً شهری که محله‌ای با اکثریت ایرانی داشته باشد. چنین تعریفی هم با داده‌های جمعیتی سازگارتر است و هم از ایجاد تصور نادرست درباره پراکندگی جامعه ایرانیان جلوگیری می‌کند.
تأثیر فرهنگ ایرانی بر فضای اجتماعی و فرهنگی شهرهای اسپانیا
حضور ایرانیان در اسپانیا علاوه بر جنبه جمعیتی، از منظر فرهنگی نیز قابل بررسی است. مهاجران در کنار سازگارشدن با جامعه میزبان، ممکن است بخشی از زبان، سنت‌ها، غذاها و هنرهای کشور مبدأ را در زندگی روزمره حفظ کنند. این عناصر می‌توانند از طریق روابط خانوادگی، انجمن‌های فرهنگی و رویدادهای عمومی به جامعه میزبان معرفی شوند.
نوروز، موسیقی و زبان فارسی
نوروز یکی از شناخته‌شده‌ترین مناسبت‌های فرهنگی ایرانیان است و می‌تواند زمینه گردهمایی خانواده‌ها و دوستان را فراهم کند. موسیقی ایرانی، شعر فارسی، هنرهای سنتی و آموزش زبان نیز از دیگر حوزه‌هایی هستند که در فعالیت‌های فرهنگی جامعه ایرانیان بازتاب پیدا می‌کنند.
مرکز پرسپولیس در مادرید نمونه‌ای از فعالیت سازمان‌یافته برای معرفی فرهنگ ایرانی به مخاطبان اسپانیایی است. چنین مراکزی می‌توانند در ایجاد گفت‌وگوی بینافرهنگی نقش داشته باشند؛ یعنی فضایی فراهم کنند که در آن افراد با پیشینه‌های مختلف درباره هنر، زبان و سنت‌های یکدیگر شناخت بیشتری پیدا کنند.
غذا و روابط اجتماعی
خوراک ایرانی نیز یکی از راه‌های انتقال فرهنگ است. غذاهایی مانند انواع کباب، خورش‌ها، آش و شیرینی‌های سنتی می‌توانند در جمع‌های خانوادگی یا برنامه‌های فرهنگی حضور داشته باشند. پژوهش دانشگاهی درباره ایرانیان اسپانیا به نقش غذا، مهمان‌نوازی و زبان در تجربه مهاجرت و شکل‌گیری احساس تعلق اشاره می‌کند.
بااین‌حال، تأثیر فرهنگی یک جامعه مهاجر را نباید با ادعای قطعی درباره توسعه اقتصادی شهر یکسان دانست. برای اثبات نقش ایرانیان در ایجاد اشتغال، توسعه کسب‌وکار یا رشد گردشگری، به آمار و پژوهش‌های اقتصادی مشخص نیاز است. بیان دقیق‌تر این است که جامعه ایرانی می‌تواند به تنوع فرهنگی و اجتماعی شهرهای محل سکونت خود بیفزاید و از طریق فعالیت‌های فردی و گروهی در زندگی شهری مشارکت کند.
چگونه آمار شهرهای ایرانی نشین اسپانیا را بررسی کنیم؟
اگر می‌خواهید اطلاعات این مقاله را برای تصمیم‌گیری درباره مهاجرت یا انتخاب محل زندگی استفاده کنید، بهتر است آمار جمعیتی را از منابع رسمی و پژوهشی پیگیری کنید. مؤسسه ملی آمار اسپانیا (INE)، اداره آمار شهرداری بارسلونا و مؤسسه آمار کاتالونیا (Idescat) از منابع مفید برای بررسی جمعیت بر اساس محل تولد یا تابعیت هستند.
هنگام مطالعه آمار به این نکات توجه کنید:
- سال داده‌ها: آمار سال ۲۰۲۳ یا ۲۰۲۴ لزوماً وضعیت فعلی را نشان نمی‌دهد.
- تعریف جمعیت: افراد متولد ایران با شهروندان ایرانی یا ایرانی‌تباران یکسان نیستند.
- محدوده جغرافیایی: آمار یک استان را نباید بدون توضیح به شهر مرکزی آن نسبت داد.
- سطح پراکندگی: تعداد ایرانیان در یک شهر به‌تنهایی مشخص نمی‌کند که آن‌ها در کدام محله‌ها زندگی می‌کنند.
- منبع اطلاعات: برای ارقام جمعیتی از منابع رسمی و پژوهش‌های معتبر استفاده کنید و گزارش‌های رسانه‌ای را بیشتر برای شناخت تجربه‌های اجتماعی و فرهنگی به کار ببرید.
این ملاحظات کمک می‌کنند محتوای مربوط به ایرانیان اسپانیا دقیق‌تر باشد و از ارائه رتبه‌بندی‌های بدون پشتوانه جلوگیری شود.
جمع‌بندی
بر اساس پژوهش‌های موجود، مادرید، بارسلونا و مالاگا مهم‌ترین مراکز سکونت افراد متولد ایران در اسپانیا هستند. آلیکانته نیز در داده‌های پژوهشی مربوط به سال ۲۰۲۳ در میان شهرهای دارای جمعیت ایرانی قرار دارد. افزون بر این شهرها، ایرانیان در مناطق و استان‌های دیگری از کشور نیز زندگی می‌کنند؛ اما برای معرفی آن‌ها به‌عنوان مراکز بزرگ ایرانی‌نشین، باید آمار جمعیتی قابل مقایسه در دسترس باشد.
بنابراین، پاسخ به پرسش شهرهای ایرانی نشین اسپانیا کدامند؟ این است که مادرید، بارسلونا و مالاگا سه مرکز اصلی بر اساس داده‌های افراد متولد ایران در سال ۲۰۲۴ هستند و آلیکانته نیز در منابع مربوط به سال ۲۰۲۳ ثبت شده است. این آمار به معنی وجود محله‌های کاملاً ایرانی‌نشین در این شهرها نیست؛ بلکه نشان‌دهنده حضور جامعه ایرانی در آن‌هاست. اگر برای اقامت اسپانیا تحقیق می‌کنید، بررسی آمار رسمی، فعالیت‌های فرهنگی و شرایط واقعی زندگی در شهرهای مختلف می‌تواند دید جامع‌تری به شما بدهد. هلدینگ مهاجرتی پرگاس نیز می‌تواند در شناخت مسیرهای مهاجرتی و مراحل کلی اقدام راهنمای شما باشد؛ با این حال، شرایط اقامت باید بر اساس مقررات رسمی و وضعیت فردی هر متقاضی بررسی شود.